Hoe die Oosthuizens in die Koup gekom het, 1685–1841

Die Venters en die Strydoms was eerste op hierdie grond, en die Oosthuizens het ingetrou in families wat reeds hier was. Die Beaufort-rol van 1822 vang dit in een dokument

A soldier came ashore in Table Bay in September 1685; five generations later his descendants were farming on the north side of the Swartberg, six hundred kilometres east. This is the road in four moves - Drakenstein, Swellendam, the Olifants River, and across the mountain - with the story that tells each stage. The Swellendam district then ran east over the mountains and took in the Little Karoo, which is why a family on the Olifants appears in Swellendam papers and then, without moving, in George papers.

'n Soldaat stap in September 1685 in Tafelbaai aan wal. Vyf geslagte later boer sy nakomelinge aan die noordekant van die Swartberg, ses honderd kilometer oos. Hulle het in vier bewegings daar gekom.

Hierdie bladsy is die pad self. Elke skof het sy eie storie, en dié een vertel hulle nie oor nie. Dit hou hulle in volgorde, sodat vier los stukke lees soos die een reis wat dit was. En dan vra dit die vraag wat nie een van hulle alleen vra nie: hoe hét die grond gekom?

Die vier bewegings

1685 · Tafelbaai. Johannes Oosthuijsz tree op 13 Mei 1685 as adelborst in die Kompanjie se diens. Hy vaar met die Land van Schouwen en word aan die Kaap ontslaan. Almal in hierdie projek stam van hom af. In elke rekord wat mét hom praat eerder as óór hom, heet hy net Jan. Hy kom van Woerden, of Werden, of Werl, en die monsterrol is nie seker nie. → Die monsterrol

Omstreeks 1702 · Drakenstein. Jan trou met Johanna Martens. Hierdie pad loop deur hulle seun Jacobus, gebore 1722. Die broers Gerhardus, Martinus en Jan Hendrik lei weg van die Koup, en tog maak hulle saak: hulle seuns en kleinseuns staan oral in dieselfde rekords, en almal heet Ockert en Marthinus en Gerhardus. Die klerke het dit opgelos deur neer te skryf wié se seun 'n man was. Ons moet hulle net so lees. [SRC-074] [SRC-094]

1749–1809 · Swellendam. Jacobus Oosthuysen d'oude trou in 1749 op Tulbagh met Dina Carolina Brits. Dertien kinders, en elkeen van hulle hoort aan die distrik Swellendam. Dit was nie die dorpie wat die naam vandag laat dink nie. Swellendam het toe oos oor die berge geloop en die Klein Karoo ingesluit, en dit bly so tot George op 23 April 1811 daaruit gesny is. Dáárom duik 'n familie aan die Olifantsrivier in Swellendam se papiere op, en daarna, sonder om 'n duim te trek, in George s'n. En wat daardie geslag besit het, was nie die grond nie. Dit was die opstal op 'n leningsplaas.

Van 1765 af hou Jacobus self een: Gamthous Bergh aan die Canna. Dít is die water wat die plaas se eie opmeting van 1818 die Kandelaarsrivier noem. [SRC-667] [SRC-668] Sy broer Jan Hendrik se seun Marthinus neem Welbedagt in die Attaquaskloof in 1780 by Ockert Olivier oor, en Olivier se eie plek Armoed lê tussen die twee. [SRC-669] Nege kilometer die een kant, tien die ander. Aan hierdie stuk van die Olifants was die familie dus twee geslagte voor die Koup. → Die Oosthuizens van Swellendam

April 1809 · de Modder Fonteyn, aan die Olifantsrivier. Ockert Jacobus Oosthuizen sterf intestaat op de Modder Fonteyn. Sy vrou is reeds dood. 'n Klerk van die Weeskamer ry op 23 April uit en skryf die huis kamer vir kamer neer. In 'n vertrek wat hy de winkel noem, staan 'n volledige smidsvuur. Elf kinders word met hulle ouderdomme genoem. Die plaas gaan aan die oudste seun, vyf-en-twintig jaar oud, vir duisend riksdaalders, op sy belofte om die sewe jongstes groot te maak en te laat skoolgaan. Die ander tien moes grond elders soek. Daardie sin is die rede waarom hierdie pad hoegenaamd 'n vierde beweging het. → Van Modder Fonteyn na die Koup

Twee reëls om so 'n pad mee te lees

'n Doop noem 'n kerk, nie 'n huis nie

Sewe kinders van een egpaar is tussen 1786 en 1808 gedoop, en die vonte lê wyd: Paarl, Roodezand, Graaff-Reinet, Swartland en Swellendam. Graaff-Reinet in 1799 en Swartland in 1802 lê 558 kilometer en drie jaar uitmekaar. [SRC-515] [SRC-517] [SRC-518] Geen huishouding het daardie reis twee keer tussen kraambeddens gemaak nie. Wat die kolom aanteken, is verwantskap. Paarl is die familie se eie kerk. Roodezand is waar die oupa in 1749 getrou het. En op Graaff-Reinet staan 'n van Tonder as getuie, die ma se familie, met die kind wat Roelof na hom genoem is.

Die uitsondering is 'n register wat dit uitdruklik sê. In 1812 skryf die Stellenbosse klerk / George Drostdy / in die woonplekkolom, teenoor 'n kind wat 331 kilometer na die doopvont gedra is. Hy het dit juis geskryf omdat die afstand ongewoon was. [SRC-545] 'n Aangegewe woonplek is bewys. 'n Afgeleide een is nie.

'n Opgaafrol noem 'n plaas

Die Swellendamse opgaafrol van 1808, band J 322, doen wat geen ander dokument hier doen nie: dit noem elke huishouer, sy vrou, en die plase wat hy gehou het, in kolomme. Dit wys ook hoe 'n veldkornet gewerk het. Die inskrywings loop in die volgorde waarin hy sy wyk gery het, so die Oosthuizens staan in trosse met elke keer dieselfde families langs hulle: Otto, du Plessis, Snijman, Saayman, van Rensburg. Die lees daarvan is onvoltooid en die patronieme is op die rand van leesbaarheid. Geen huishouding daarop word dus hier nog opgeëis nie. [SRC-486] nog onseker

1822 · drie plase in die leenings-plaats-kolom

Dertien jaar ná die boedel aan die Olifants skryf 'n klerk op Beaufort die veldkornet Christiaan Hatting se wyk uit, huishouding vir huishouding. Op die teenoorstaande blad trek hy 'n kolom met die opskrif leenings plaats. Dit is die leningsplaas wat elke man gehou het.

Reël 16 is die oudste seun, dié een wat de Modder Fonteyn uit sy pa se boedel gekoop het. Hy sit met 'n eie plaas op Koup-grond, negentien jaar voordat die toekenning van 15 April 1841 dit in die reg syne maak. Reël 3 is die eerste houer wat êrens in hierdie rekord vir die 1777-leningsplaas De Claar Stroom genoem word.

Watter kant die grond gekom het

Drie van die plase waaraan hierdie familie bekend is, het op drie verskillende maniere daaraan gekom. Die rol vang twee daarvan in een dokument.

Middelwater het deur 'n huwelik gekom. Adriana Cecilia Venter is die dogter van Jan Louis Venter op reël 21. Sy trou in Oktober 1807 op Swellendam met Ockert Almero Oosthuizen. Hy hou Middelwater van 1833 af op lening en neem in 1841 die ewigdurende kwitrent. Die plaas was sy vrou se pa s'n.

Rondabel het deur twee gekom. Jan Adriaan Venter sterf op 23 Julie 1829 op die plek. Die ewigdurende kwitrent gaan in 1841 aan David Jan Strydom, die broer van die Anna Magdalena Strydom op reël 16. Teen Januarie 1868 is dit Jan Adriaan Oosthuizen s'n. Twee families waarin hulle ingetrou het, het dit dus gehou voordat 'n Oosthuizen dit gehad het.

Vrolykheid het op nie een van die twee maniere gekom nie. Jacobus Johannes is in 1822 daarop, met niemand voor hom aangeteken nie, en in 1841 is dit syne.

Die aankoms was dus nie 'n grondlose familie wat opwaarts getrou het nie. Jacobus Johannes het sy pa se plaas gekoop, en in Desember 1810 het hy nog ses honderd ses-en-vyftig riksdaalders van die prys geskuld. Wat die rol wys, is kleiner en presieser. Sover die rekords wat hier bymekaar is strek, is dit dít: die Venters en die Strydoms was eerste op hierdie grond, en die Oosthuizens het ingetrou in families wat reeds hier was.

Die mense en die grond

Teen 1834 · twee van drie plase langs die Swartberg

Binne ongeveer vyf-en-twintig jaar ná daardie inventaris het Oosthuizen-huishoudings twee van die drie aangrensende plase langs die noordelike voet van die Swartberg gehou, Middelwater en Vrolykheid. Die middelste een was nie hulle s'n nie. Stretch se eie blad vir De Claar Stroom, kaart 350 van 1833, lees "Surveyed for the Widow Du Pre", en dit stem ooreen met die du Preez-huishouding op reël 3 hierbo. 'n Oosthuizen kom eers in 1858 op daardie plaas voor.

Hulle het in grond gekom wat die Kompanjie se eie notules as leeggeloop beskryf. Meer as honderd plekke staan in 1791 verlate. En hulle het aangekom voordat die toekennings van 15 April 1841 weiding in eiendom omgesit het.

Waar om verder te lees

Waarom die pad net soveel saak maak as die bestemming

Die families van hierdie distrik het nie hier verskyn nie. Hulle het aangekom, van êrens af, om redes wat 'n mens gewoonlik kan terugvind: 'n plaas wat aan 'n oudste broer verkoop is, 'n distrik wat oor 'n bergreeks geloop het, grond wat aan die ander kant leeg gestaan het.

Die Olifants is waar hierdie familie onmiddellik voor die Koup gestaan het. Dáárom is die mense langs wie hulle daar gewoon en in wie hulle ingetrou het, deel van hierdie rekord en nie 'n ompad nie. Sommige van daardie bure het ook oor die Swartberg gekom. En op die getuienis van die 1822-rol het sommige van hulle dit eerste gedoen, en gewag.

Waaroor hierdie storie gaan

• about Johannes "Jan" Oosthuijsz (stamvader)
• about Johanna Martens
• about Gerhardus Oosthuijzen (b.1703)
• about Martinus Oosthuisen (b.1712)
• about Jan Hendrik Oosthuijsen
• about Jacobus Oosthuizen (b.1722)
• about Ockert Jacobus Oosthuizen (b.1755)
• about Susanna Catharina van Tonder
• set on De Modder Fonteyn (aan d'Olifants rivier)

Bronne

Alles waarop hierdie storie rus, met 'n skakel na die oorspronklike waar een bestaan. Waar 'n verwysing onvolledig is, sê dit so: 'n onvolledige verwysing is 'n navorsingsgaping, nie 'n uitlegprobleem nie. As jou werk hier is en die erkenning verkeerd of dun is, sê asseblief en dit sal reggemaak word.

1. FamilySearch Family Tree - Oosthuizen direct line FamilySearchperson pages 972X-2LJ, LZ1Q-GDF, LDQC-R1B, LDQC-R17, LDQC-RTX and their family viewssien dit aanlyn →
2. Baptism 22 November 1722: Jacobus, son of Jan Oosthuysen and Jannetje Martens FamilySearch, "South Africa, Dutch Reformed Church Registers (Cape Town Archives), 1660-1994"; State Archives, Cape Provinceark 3:1:3Q9M-CSV8-W944-B; cc=1478678; register pages 59-60, ANNO 1722sien dit aanlyn →
3. MOOC8/28.63 - Inventory of the estate of Ockert Oosthuijzen, taken at de Modder Fonteyn on the Olifants River, 23 April 1809 Cape Archives (KAB), Master of the Orphan Chamber; transcription published by TANAP / Globalise (Huygens KNAW)MOOC8/28.63, {18090423}sien dit aanlyn →
4. Target card - Swellendam opgaafrol J 322, 1808 (the citation for film 008145384) FamilySearch, "Opgaafrollen, 1692-1844"; Cape Archives J-series census returns. SWELLENDAM, CAPE PROVINCE - volume J 322 - year 1808.Film # 008145384, image 318 of 519. The NEW BEGINS card; an END card faces it at image 317.
5. Graaff-Reinet baptism register, September 1799, pages 116-117: the baptism of Roelof, son of Ockert Oosthuijsen and Susanna Catharina van Tonder, and the same couple standing witness FamilySearch, "South Africa, Dutch Reformed Church Registers (Cape Town Archives), 1660-1994"Film #008121018, ITEM 1 = GRAAFF-REINET, BAPTISM, 1792-1805. Image 82 of 176; the opening carries 'Bladzy 119/120' in the header and '116' and '117' as page numbers against the entries. Month band reads September 1799.
6. Swartland baptism register: the baptism of Susanna Johanna, daughter of Ockert Oosthuijzen and Susanna Catharina van Tonder, born 19 March 1801, baptised 6 December 1802 FamilySearch, "South Africa, Dutch Reformed Church Registers (Cape Town Archives), 1660-1994". Filmed under project S-AF 00532, roll 92.Film #008147789, ITEM 2 = SWARTLAND G5/3/3, BAPTISM, 1783-1809. Image 141 of 202; the opening carries pages 192 and 193 and the year band 1802. The film's item table (image 2) lists item 1 SWARTLAND G5/3/2 (p42, from 1762) baptism 1745-1782, 142 pages, and item 2 as above.
7. Roodezand (Tulbagh) baptism register: the baptism of Pieter Marthinus, son of Okkert Oosthuijsen and Susanna Catrina van Tonder, born 9 June 1795, baptised 27 March 1796 FamilySearch, "South Africa, Dutch Reformed Church Registers (Cape Town Archives), 1660-1994". Project S-AF 00532, roll 87.Film #008121003, ITEM 3 = TULBAGH G4/1/1, BAPTISM, 1743-1800. Image 416 of 779; page 333, entry No. 30, year band 1796. The volume's title page is image 185: 'Het boek der Gedoopte kinderen De Kerkgemeente van 't Land van Waveren, sedert 't jaar 1743'. The film's item table also lists item 1 PAARL G3/4/2 death 1824-1859 (99 pp) and item 2 PAARL G3/6/3 death 1876-1883 (97 pp).
8. Paarl (Drakenstein) baptism register: the baptism of Gert Adriaan, son of Ocert Oosthuijsen and Susanna Catharina van Tonder, born 2 January 1794 FamilySearch, "South Africa, Dutch Reformed Church Registers (Cape Town Archives), 1660-1994". Project S-AF 00532, roll 80.Film #008121000, ITEM 1 = PAARL G3/3/4 (from page 188), BAPTISM, 1786-1799. Image 44 of 700; the opening carries pages 258 and 259.
9. Stellenbosch baptism register 1812, pages 400-401: the baptism of Daniel Johannes, entry No 54, with the household's residence given as GEORGE DROSTDY Stellenbosch Dutch Reformed congregation; supplied via FamilySearch, "South Africa, Dutch Reformed Church Registers (Cape Town Archives), 1660-1994"Opening headed 1812, left leaf page 400 'Namen der', right leaf page 401 'Gedoopten'. Entry No 54.

Navorsingsnotas

Die navorsing agter hierdie bladsy, apart gehou daarvan: gedateerde werksnotas, oop vrae, en wat nog nie uitgemaak is nie.