Boedelinventaris, akte MOOC8/40.55, 23 Februarie 1826

Inventaris van die gesamentlike boedel · opgeneem op Rondabel, 23 Februarie 1826

Inventaris van alle zoodanige goederen en effecten, als behoord hebben tot den gemeenschappelyken boedel van wylen Fredrik Jacobus Botha en nagelatene weduwe Maria Petronella Venter en door eerstgem: op den 11:e November 1825 ab intestato met er dood zyn ontruimd en nagelaten geworden, te weten

Dit is 'n arm huishouding, en die kontras met die de Bruin-boedel op dieselfde plaas drie jaar tevore is die punt van om hulle saam te lees.

---

Losse goederen — losgoed

Veertig-en-nog voorwerpe, en een daarvan is 'n bed. Geen horlosie, geen gewere, geen boeke, geen spieël nie. 'n Dissel, 'n awegaar en 'n wakis — die wabedryf weer, op bestaansvlak.

---

Slaven — die twee slavinne

1) de slavin Rachel van Mosambique 2) de slavin Spaas van Mosambique

Albei uit Mosambiek gebring. Genoem en verder niks. Woordeliks oorgeskryf soos dit staan, om dieselfde rede as in MOOC8/38.12 — hierdie reël is die enigste rekord van hulle.

Dat 'n huishouding so arm soos hierdie — een bed, vyf borde — nietemin twee slavinne gehou het, is die duidelikste stelling in hierdie gids van hoe slawerny aan die Kaapse grens werklik gewerk het. Dit was nie 'n teken van rykdom nie.

---

Beestiaal — vee

148 skape, teenoor 1 540 op dieselfde plaas drie jaar tevore.

Contanten des boedels — kontant

nihil

Baten des boedels — tegoede

Al drie skuldenaars is in die George-distrik — die familie se verbindings loop wes, nie oos nie.

Schulden des boedels — skulde

Twee reëls is die moeite werd om by stil te staan.

"aan Dan:l Peffer, huur als schoolmeester" — 16 riksdaalders verskuldig aan Daniel Peffer, huur as skoolmeester. 'n Gesin met een bed en vyf borde het 'n privaat onderwyser betaal om te kom en die kinders op die plaas te leer. Daar was geen skool binne bereik nie; jy huur 'n man en hy woon by jou. Dieselfde instink as Jacobus Johannes Oosthuizen se belofte in 1809 om sy sewe wees broers en susters te laat onderwezen.

"aan d:r Couse, doktors loon" — 35 riksdaalders, doktersgeld. Fredrik Jacobus Botha is op 11 November 1825 oorlede; 'n dokter is ontbied en was teen Februarie nog nie betaal nie.

---

Erfgenaamen — erfgename

Die oudste dogter se naam, Hester, is ook die skuldeiser se naam — Hester Venter, weduwee van F. Botha — die ouma by wie die plaas gekoop en nie betaal is nie. Die vernoemingspatroon, weer, wat presies doen wat dit hoort.

---

Slotformule

Aldus gedaan en geinventariseerd ter plaatse Rondabel gelegen aan Tarka op den 23 February 1826 volgens op en aangave van die in den hoofde dezes gemelde wed:e Botha …

Als getuigen: J:F: Ziervogel, G: Aldrich Maria Pieternella Venter In kennisse van my: W:M: Mackay

---

Wat hierdie rekord vasstel

1. 'n Skoolmeester is in die 1820's op 'n Tarka-plaas ingehuur — die sterkste bewys in hierdie gids van hoe onderwys werklik by hierdie families uitgekom het.
2. Rondabel het hard en dikwels van hand verwissel. Du Plessis 1818, de Bruin 1823, Botha 1826 — drie boedels in agt jaar, met troppe van 538, 1 540 en 148. Die grond het gehou; die huishoudings nie.
3. Die George-verbinding. Elke tegoed is uit die George-distrik verskuldig, wat die pad terug wes na die Langkloof en die Kaap is — nie die Grahamstad-gerigte handel van die de Bruin-boedel nie.
4. George Aldrich staan getuie by sowel hierdie as die 1823-inventaris, drie jaar uitmekaar. Dieselfde handjievol geletterde mans het alles in die distrik geteken.

---

Gelias 29 Julie 2026. Transkripsie © Cape Town Archives Repository; publikasie slegs toegelaat met die bewaarplek en verwysingsnommer genoem, soos hierbo gedoen.

Die aanhalings staan in die klerk se eie Nederlands. 'n Afrikaanse leser kan dit lees, en 'n hervertaling sou die register en die spelling van 1826 wegvat.